جرگه امن منطقه ای: 

هدف یا ابزار؟

جرگه صلح افغانستان و پاکستان در میان خوشبینی های فروان رهبران دو کشور با صدور قطعنامه یی به پایان رسید.

در مراسم پایانی این جرگه جنرال پرویز مشرف رییس جمهور پاکستان و حامد کرزی رییس جمهور افغانستان سخنرانی کردند. 

مشرف در این جرگه، ضمن تکرار مواضع فبلی اش مبنی بر عدم مداخله در امور افغانستان و حمایت از گفت وگو با طالبان ، گفت که طالبان از سوی برخی ها در خاک کشورش حمایت می شوند. او همچنان بر ایجاد فضای اعتماد میان دو کشور تاکید کرد. آقای کرزی هم ضمن تشکر از برگذار کنندگان و گردانندگان جرگه از فیصله های جرگه حمایتش را اعلان نمود.

برگزاری جرگه امن منطقه یی به عنوان آخرین ابزار از سوی دولت افغانستان روی دست گرفته شد تا پاکستان را وادار به همکاری های بیشتر در زمینه  مبارزه با تروریسم نماید.

مراسم گشایش این جرگه در پنجشنبه گذشته از سوی دولت افغانستان با آماده گی های گسترده و تدابیر شدید امنیتی به عنوان موفقیتی بزرگ برگذار شد. در این مراسم ، در ابتدا قرار بود که جنرال پرویز مشرف رییس جمهور پاکستان همراه با حامد کرزی شرکت کند، اما او در آخرین روز قبل از آغاز جرگه به دلیل مسایل داخلی کشورش از آمدن به کابل امتناع ورزید.

همچنین برخی از سران قبایل و احزابی که عمدتاً حامیان طالبان در آن کشورپنداشته می شوند در این جرگه شرکت نکردند.

جرگه امن در حالی برگذار شد که برخی از همان ابتدا عدم خوشبینی شان را اظهار کردند. آن ها عمدتاً ها نسبت به صداقت دولت پاکستان شک و تردید داشتند.

عزيز واصفي دستگاه جاسوسي پاكستان، آي اس آي، را متهم به حمايت از طالبان كرد. آقاي مجددي هم تصريح كرد كه تروريست هاي از پاكستان به افغانستان مي آيند و نه از ساير كشور هاي افغانستان.

سوال این بود که جرگ چه موضوع هایی را مورد بحث قرار می دهد؟ هدف اصلی این جرگه چیست؟ سر انجام جرگه دایر شد و یک اعلامیه شش ماده یی را صادر کرد.

در ماده نخست این اعلامیه تروریسم به عنوان "تهدید مشترک برای هردو کشور" خوانده شده و اعلام گردیده که : "یک کمپاین جدی و خستگی ناپذیر علیه تروریزم وسعت یابد ". همچنان این اعلامیه از حکومت های هردو کشور خواسته تا" به فعالیت های مراکز تربیوی تروریزم در کشور های شان اجازه ندهند".

در ماده دوم از تشکیل یک جرگه مشترک پنجاه نفری در آینده ذکرشده که وظیفه آن علاوه بر نظارت بر اجرای تصامیم جرگه امن ، تسریع روند گفتگو و آشتی با مخالفان و برنامه ریزی برای برگزار کردن جرگه های امن مشترک خواهد بود.

در ماده سوم تاکید بر عدم مداخله وتقویت روابط دو جانبه  شده است.

در ماده چهارم مبارزه با مواد مخدر به عنوان پدیده مرتبط با تروریسم یاد شده و تاکید بر مهیا نمودن معیشت بدیل گردیده است.

ماده ششم می گوید که سفارش های کمیته های پنجگانه جرگه بخشی از این قطعنامه می باشد.

به این صورت قطعنامه جرگه امن اهداف هردو کشور را به صورت مشخص در بر ندارد. ماده نخست آن که بر جنگ و مبارزه با تروریسم تمرکز دارد هم گنگ است.

چهار ماده بعدی را می شود گفت بر ابزار ها و روش های مبارزه با تروریسم ناظر اند. موارد عمده یی که در این اعلامیه به عنوان ابزار و روش های مبارزه با تروریسم ذکر شده عبارت اند از بستن مراکز تربیت تروریست ها ،  آشتی با مخالفان و مبارزه با مواد مخدر.

یقیناً ریشه های تروریسم فراتر از آن اند که بتوان با آشتی با آن ها و یا ریشه کن کردن تریاک آن ها را خشکاند، ولو که این فرض تحقق هم بیابد.

به همین ترتیب ، آن گونه که در ابتدا گفته می شد جرگه به ریشه یابی تروریسم نپراخت ؛ تروریسم را تعریف نکرد و نگفت که که ها تروریست هستند؛ هم چنین جرگه،  فیصله نکرد که دولت های دو کشور چه چیز را در زمینه ریشه کن کردن تروریسم و تامین امنیت مورد هدف قرار دهند.

مشرف و شوکت عزیز در این جرگه بار دیگر طالبان را بخشی از مردم افغانستان خواندند و مشکلی از که ناحیه آن ها به وجود آمده است را هم مشکل داخلی افغانستان دانستند. یعنی این ربطی به پاکستان ندارد و آن کشور نمی تواند در قبال آن ها هدفی داشته باشد.

در حالی که دولت افغانستان طالبان را بخشی از گروه های تروریستی میداند . آن ها با القاعده و حزب اسلامی در  طول خط دیورند فعالیت دارند و از سوی حلقات معینی در داخل خاک پاکستان حمایت می شوند. این موضوع را مشرف در این جرگه برای نخستین بار اعتراف کرد. این زمانی است که پاکستان هم یک سری نا آرامی ها را در این اواخر پشت سر گذاشته است.

اگر طالبان مشکل داخلی افغانستان اند، حضور القاعده و حمایت حلقات پاکستانی از این دو گروه چگونه توجیه می شود؟ و مربوط به کدام کشور و کدام مراجع است؟

در جرگه هردو رهبر پاکستان از اعتماد میان دو کشور سخن گفتند.

آقای کرزی در مراسم پایانی جرگه از جانب افغانستان از اعتماد افغانستان به مشرف اطمینان داد و افزود:"اعتماد ما به شما بستگی دارد".  اعتماد برسر چه؟ این که گروه های تروریستی را به کشور های یکدیگر نفرستند؟ در امور داخلی یکدیگر مداخله نکنند؟

این ها می رسانند که گویا هنوز دولت های افغانستان و پاکستان حتی بر سر اصول – که شامل اهداف هر دو کشور در مبارزه با تروریسم باشد-  باهم توافق ندارند.

تا زمانی که هدف مشخص نباشد بحث برسر ابزار ها و روش های مبارزه منطقی به نظر نمی رسد.

پیش از این حامد کرزی ، رییس جمهور و  مقامات بلند پایه دولت افغانستان گفت و گو های زیادی را با رهبران پاکستان انجام داده بودند تا آنها را متقاعد کنند که در مبارزه با هراس افگنی همکاری جدی تر نمایند. حتی طی چند سال گذشته مذاکرات منظم میان مقامات بلند پایه دو طرف ، به صورت دوره یی برگزار می گردید. ولی نتیجهء درستی از همه ء این تلاش ها به دست نیامد. 

پس از آن بود که آقای کرزی برگزاری جرگه امن مشترک را در مذاکرات میان رهبران سه کشور افغانستان، ایالات متحده امریکا و پاکستان پیشنهاد کرد و برگزاری آن به تصویب هر سه رهبر رسید.

گفته می شود پاکستان - که از همان ابتدا دلسرد به نظر می رسید- تحت فشار های مقامات امریکایی ها مجبور به همکاری به برگزاری جرگه شده بود.

آقای مشرف، که در مراسم گشایش جرگه شرکت نکرده، بود بنا به تماس تلفونی که کاندولیزا رایس ، وزیر امور خارجه امریکا، با او داشته است، حاضر به شرکت در مراسم اختتامیه جرگه گردید.

پاکستان ،  اولین کشوری بود که رژیم طالبان را در سال ۱۹۹۵ به رسمیت شناخته بود و حمایت می کرد. همچنان آن کشور یکی از سه کشوری بود که ، در زمان رژیم طالبان ، در کابل سفارت داشت و آخرین کشوری بود که بعد از یازدهم سپتامبر۲۰۰۱، تحت فشار های خارجی، به ویژه آمریکا، سفارتش را بست و حمایتش را از طالبان قطع کرد.

بعد از حادثه یازده سپتامبر توجه جهانیان به سوی خطر تروریسم جلب گردید. زمانی که جنگ در افغانستان برضد طالبان والقاعده آغاز گردید ، آن ها خیلی به سادگی شکست خوردند و به سوی مرز های پاکستان عقب نشینی کردند.

از آن پس همواره دولت پاکستان متهم می شد که در داخل خاک خویش برای رهبران القاعده و طالبان پناه داده است.  دولت افغانستان پاکستانی ها ، به ویژه سازمان جاسوسی آن کشور آی اس آی ، را متهم به حمایت از طالبان می کرد.

ولی پاکستانی ها همواره ادعا های دولت افغانستان مبنی بر عدم همکاری در این مبارزه را رد کرده و مشکل امنیتی  در افغانستان را یک موضوع داخلی این کشور قلمداد می کردند.

گاه گاهی وارد کردن اتهامات متقابله  به  تیره گی روابط میان دو کشور منجر می گردید. جنگ لفظی میان دو کشور در این اواخر شدت بیشتر یافته بود.

جرگه صلح افغانستان و پاکستان ، به منظور سامان بخشیدن به تلاش های افغانستان و پاکستان برای تامین امنیت دوامدار، پنجشنبه، 18 اسد 1386، با سخنرانی کرزی و شوکت عزیز نخست وزیر پاکستان گشایش یافت.

این جرگه با خوشبینی به دست آوردهای آن ازسوی مقامات هردو دولت و اعضای جرگه برگزار گردید. هدف اصلی این جرگه ریشه یابی تروریسم ، منابع حمایت کننده آن و ایجاد فضای اعتماد هم آهنگی میان دو کشور خوانده شده است.

آقای کرزی بر همکاری های هردو کشور افغانستان و پاکستان برای نابودی تروریسم در منطقه سخن گفت و افزود که این دو کشور نیاز دارند که باهم یکجا کار کنند.

آقای کرزی در این جرگه گفت: "ما شاهد هستیم که آتش تروریسم در پاکستان هر روز داغتر می شود... ما باور داریم که اگر هر دو کشور تصمیم بگیرند، تروریسم فردا نابود می شود."

کرزی هدف اصلی جرگه را دستیابی به تصمیم نابودی تروریسم خواند و گفت که امید وار است که این جرگه در پایان کارش به چنین فیصله یی برسد.

شوکت عزیز نخست وزیر پاکستان که به نیابت از پرویز مشرف در این جرگه اشتراک کرد کشورش را بزرگترین حامی افغانستان توصیف کرد.

شوکت عزیز گفت: "می توانم بگویم که پاکستان بیش از هر کشوری در تامین امنیت افغانستان موثر بوده و بیش از همه در این راستا کار کرده است." 

او از گفتگو با طالبان سخن گفت و افزود که آن ها  بخش بزرگی از مردم افغانستان را تشکیل می دهند و با آن ها از راه گفتگو و جرگه برخورد صورت گیرد.

در این جرگه بیشتر رهبران قبایل و متنفذین محلی و شخصیت های ملی هردو کشور اشتراک کرده اند و راه های مبارزه با تروریسم را بررسی می کنند.

در دو روز گذشته ، که بیش از چهل هفت تن از اعضای جرگه صلح در اجلاس عمومی سخنرانی کرده اند، بیشتر بر همکاری های دو جانبه در مبارزه علیه تروریسم تاکید کردند. آن ها همچنان از ایجاد فضای عتماد بین دو کشور یاد کردند.

عصر دیروز اعضای جرگه به پنج کمیسیون تقسیم شدند تا روی مسایل مورد نظر تعمق نمایند. جلسات این کمیسیون ها به دور از انظار نامه نگاران و رسانه ها برگزار خواهند شد.

این بار ، نه مثل گذشته ، رهبران دو کشور به مذاکره پرداختند که هفت صد تن از نمایندگان هردو کشور، که شامل شخصیت های ملی ، مذهبی و سیاسی ، به علاوهء یک عده از مقامات دولتی دو کشور در زیریک سقف به گفتگو می پردازند.

آن طوری که گفته شده است موضوع گفتگوی این جرگه عمدتاً مسایل امینتی، سیاسی و روابط دو کشور خواهند بود. مساله خط دیوراند در این جرگه مطرح نخواهد شد.

اما آیا این جرگه ، در عمل می تواند مشکلات امنیتی هردو کشور را حل کند؟ علی رغم خوشبینی مقامات رسمی هردو کشور ، برخی آشکارا پاسخ منفی به این سوال می دهند.

استدلال صاحبان این دیدگاه این است که چون عضای این جرگه بنا به دستور دولت های هردو کشور در این جرگه اشتراک می کنند ، بیشتر نظر آنها را تمثیل خواهند کرد. از سوی دیگر بازیگران اصلی در صحنه هم آن ها نیستند ، بلکه کسانی دیگر و دست های دیگری هستند که امنیت منطقه را مختل کرده اند. بنا براین ، آنانی که در بی امنیتی نقش دارند ، در تامین امنیت هم همان ها می توانند نقش بازی کنند.

برخی به عدم حضور پرویز مشرف ، رییس جمهور پاکستان و عده یی از رهبران احزاب تندرو و قبایل سرحدی آن کشور در جرگه و در کل دلسردی محسوس آن کشور را به عنوان یک نگرانی برای ناکامی جرگه اشاره می کنند.

برخی دیگر نبودن ضمانت اجرایی محکم و صریح برای فیصله های جرگه صلح را یک چالش عمده در پیش روی این جرگه می دانند. حتی عده یی می گویند در صورتی که مساله خط یوراند حل نشود خوشبینی برای رفع مشکلات میان دو کشور و ب تبع آن امیدی به پایان دادن به بحران دردو سوی مرز وجود نخواهد داشت.

تدویر این جرگه در سپتامبر گذشته بنا به پیشنهاد حامد کرزی در یک گفتگوی مشترک بین او ، جوج بوش و پرویز مشرف در واشنگتن فیصله گردید. استفاده از جرگه یکی از روش ها و ابزار های افغانی برای رفع اختلافات و مشکلات است.

در حدود یک سال گذشته هم افغانستان بیشتر تاکید بر تدویر این جرگه داشته است. در ابتدا طوری به نظر می رسید که گویا افغانستان می خواهد به وسیله این جرگه دولت پاکستان را تحت فشار قرار دهد تا برای مبارزه با تروریسم و تامین امنیت بیشتر همکاری کند.

از سوی دیگر پاکستان برعکس برای تدویر جرگه صلح بسیار بی میل به نظر می رسید. حتی برخی برگزاری این جرگه را ناممکن می دانستند.

حالا که جرگه صلح در کابل برگزار گردیده است در عمل چه دست آرود هایی می تواند داشته باشد؟

مبارزه با تروریسم – که امنیت و زندگی را در منطقه با تهدید مواجه کرده است- برای هردو کشور اهمیت زیادی دارد. افغانستان در چند سال گذشته بهای زیادی به مبارزه با تروریسم داده است.

در این اواخر پاکستان هم از شر تروریسم در امان نمانده ، دامنه های خشونت تا اسلام آباد ، پایتخت ، هم کشانده شد و آن کشور را متوجه ابعاد گستردهء تروریسم کرد.

اکنون گمان ها بر این است که هردو کشور از این جرگه برای خود توشه یی بردارد. در کل خوشبینی ها متکی برچند نکته است:

نخست برگزاری جرگه، که در تاریخ دو کشور کاملاً بی سابقه است، به ذات خود موفقیتی به حساب می آید . به ویژه دولت افغانستان، که مصر بر برگزاری آن بوده است تدویر جرگه را در راستای پیروزی خودش گامی ارزشمند تلقی می کند.

خیلی محتمل به نظر می رسد که جرگه صلح اعلامیه یی را به تصویب برساند و در آن چند موضوع را بگنجاند: از جمله امکان دارد هردو دولت افغانستان و پاکستان را ملزم نماید که در مورد توقف فعالیت های تروریستی در منطقه و یافتن منابع حمایت کنندهء آن تلاش های بیشتر و چدی تر نماید و به خصوص در مرز ها تدابیر جدی تر را روی دست گیرند تا از رفت و آمد تروریست ها جلوگیری شود؛ همجنین سران قبایل دو سوی مرز را برای همکاری بیشتر برای تامین امنیت دعوت کند تا دیگر اجازه ندهند که تروریستان از ساحه شان به عنوان پایگاه های تروریستی و اردوگاهای تربیه تروریست ها استفاده کنند .

بعید به نظر نمی رسد این جرگه مسایلی از غیر از امینت، مانند تفویت روابط هردو کشور، تدویر جرگه های مشابه در آینده را هم در این اعلامیه درج کند.

علاوه براین ها، از نگاه تبلیغاتی هم بی نتیجه نخواهد بود: با برگزاری جرگه یی که در آن بیش از هفتصد نفر از شخصیت های برجسته دو کشور شرکت ورزیده اند، توجه همگانی به طرف امنیت، تهدید ها و نگرانی های موجود از آن ناحیه، جلب خواهد شد.

با وجود آن که مسولین چرگه و سران هردو کشور حمایت شان را از فیصله های جرگه بار ها اعلان نموده اند، هنوز هم نگرانی های زیادی در مورد ضمانت اجرایی فیصله های جرگه وجود دارد.

چون اگر دولت های هردو کشور ضمانت فیصله های جرگه را می کنند ، چرا پیش از این برای تامین امنیت این کار را نمی کردند؟ و اگر نمی توانستند ، حالا چگونه می توانند؟ پیش از این دولت پاکستان متهم می شد که با صداقت لازم در این مورد همکاری نمی کند.

محمد محقق معاون کمیسیون جرگه امن افغانستان ، به روزنامه تایمز افغانستان گفته است که برای نظارت بر اجرای فیصله های این جرگه کمیسیونی تشکیل خواهد شد. همین روزنامه به قول از مولوی جوره یکی از اعضای این جرگه گفته است که این کمیسیون متشکل از ده ده نفر ا ز هردو کشور خواهد بود. در مورد چگونگی تشکیل و روش کار این کمیسیون تا اکنون چیزی گفته نشده است.